Перінің екі сыйы

Бірде бір пері кедей кемпірдің бейнесінде кезіп жүріпті. Ол ауыл жолымен келе жатқанда түн батты. Ол екі үйге жеткенше егістіктер мен ормандардан өтті.
Біреуі, үлкен әрі әдемі, бай адамға тиесілі еді. Екіншісі кедей адамның кішкентай лашығы болатын.
Пері: «Бай адамға маған пана беру қиынға соқпас», – деп ойлады.
Сонымен ол оның есігіне барып қақты. Ол есікті ашып, дауыстады:
«Бұл кім? Саған не керек?»
«Мен адасып кеттім, түн де жақындап қалды», – деді пері. «Маған пана беруіңізді өтінемін».
Бай адам оған басынан бақайына дейін қарады. Сосын басын шайқап, былай деді:
«Мен сені кіргізе алмаймын. Егер есігімді қаққан әрбір кедей еркек пен әйелді кіргізе берсем, жақында өзім де қайыршы болып қалармын. Жөніңмен жүре бер».
Содан кейін ол есікті жауып, оны далада қалдырды.

Ол оның үйінен теріс айналып, кішкентай лашыққа барды. Ол есік қаққан бойда, кедей адам есікті ашып, оны ішке кіруге шақырды.
«Сіз шаршаған көрінесіз, – деді ол, – әрі уақыт та кеш болып қалды. Сіз түнді бізбен бірге өткізуіңіз керек».

Содан кейін оның әйелі алға шықты.
«Бізде көп ештеңе жоқ, жақсы әйел», - деді ол. «Бірақ барымызды шын жүректен бөлісеміз».
Отта біраз картоп пісіп жатты, ал әйел бір тостаған нан мен сүт алып шықты. Кешкі ас жақсы болды, өйткені ол бейбітшілік пен бақытпен дәмделген еді.

Ұйықтайтын уақыт келгенде, әйелі күйеуін оңаша шақырып алды.
«Қымбатты күйеуім, – деді ол, – өзімізге сабаннан төсек салып алайық. Сонда мына байғұс әйел біздің төсегімізге жатып, демала алады. Ол кісі кәрі, әрі күні бойы жаяу жүргендіктен, шаршаған болар».
«Шын жүрегіммен», – деді күйеуі.
Пері олардың бұлай істегенін қаламады, бірақ олар «жоқ» дегенге көнбеді. Сонымен, ол олардың төсегінде демалды, ал олар бір бума сабанның үстінде ұйықтады.

Таңертең әйелі тұрып, таңғы ас дайындады. Бөлмеге күн сәулесі түсіп, ер адам мен әйелдің жүздері күндей жарқырап тұрды.
Таңғы астан кейін пері оларға алғыс айтып, қоштасты.
Бірақ есік алдында ол бұрылып, былай деді:
«Сендер мені кедей, ештеңе қайтара алмайды деп ойлаған кезде де маған мейірімділік таныттыңдар. Сендерге көмектесуге ниетім де, құдіретім де бар екенін көрсету үшін, мен сендердің үш тілектеріңді орындаймын».
«Тағы не тілей аламын, – деп сұрады күйеуі, – екеуміздің өмір бойы деніміз сау, мықты болуынан және жейтін тамағымыздың жеткілікті болуынан артық? Үшінші тілекті ойлап таба алар емеспін».

Жаңа үй қаламайсыздар ма?» – деп сұрады пері күлімсіреп.
«О, иә, – деп дауыстады ор қазушы мен оның әйелі, – әрине қалаймыз. Осы үш тілегіміз орындалса, бізге басқа ештеңенің керегі жоқ».
Пері ескі үйді жаңасына айналдырды да, олардың басқа тілектері де орындалатынына уәде беріп, өз жөнімен кетті.

Түс шамасында бай адам терезесінен сыртқа кездейсоқ қарап қалды. Ол таңғалып, жаңа үйді көрді. Ол оған ұзақ уақыт қарап тұрды.
Содан кейін ол әйелін шақырып, былай деді:
«Кеше жолдың арғы бетінде ескі, жұпыны үй бар еді. Бүгін дәл сол жерде әдемі жаңа үй тұр. Жүгіріп барып, мұның қалай болғанын сұрап келші».
Әйелі барып, ор қазушыдан сұрады: «Бір түннің ішінде ескі үйіңнің орнына жаңа үйге қалай ие болдың?

Мен саған айтып берейін», – деді ол.
«Кеше кешке есігімізге бір кедей әйел келіп, түнеп шығуға пана сұрады. Бүгін таңертең ол өзінің пері екенін және біздің үш тілегімізді орындайтынын айтты. Біз денсаулық пен күнделікті тамақ тіледік, содан кейін ол біздің үйімізді мына жаңа әрі әдемі үйшікке айналдырды».

Байдың әйелі бұл жаңалықты күйеуіне айту үшін кері жүгірді.
«Өзімді-өзім ұрар едім!» – деп айқайлады ол. – «Оның пері екенін білгенімде ғой! Ол бейшара кәрі қайыршыға ұқсап, ең бірінші менің есігіме келді ғой. Ол менен үйге кіргізуді сұрады, ал мен »жоқ" дедім».

Қандай өкінішті! – деді әйелі. – Бірақ тезірек атыңа мін де, оның соңынан шап. Егер оны қуып жетсең, біздің де үш тілегімізді орындауын өтініп сұра».

Бай ең жақсы атын ерттеп, перінің соңынан жылдам шаба жөнелді. Ақыры ол оны қуып жетті. Ол өте жұмсақ әрі мейірімділікпен сөйледі. «Өткен түнде сізді үйге кіргізбегеніме ренжіген жоқсыз деп үміттенемін, — деді ол. — Мен үй есігінің кілтін жоғалтып алған едім. Оны тапқанымша, сіз кетіп қалдыңыз. Егер біздің жаққа қайта жолыңыз түссе, міндетті түрде біздің үйде қалуыңыз керек».
«Иә, — деді ол, — егер сіздің жаққа қайта жолым түссе, міндетті түрде солай етемін».
Содан кейін бай кедей көршісіне жасағанындай, өзінің де үш тілегін орындауын өтінді.
«Бұл саған ешқандай пайда әкелмейді, — деді пері. — Сен тілейтіндей не нәрсе бар?»
«О, — деп дауыстады бай, — өзім қалайтын бірдеңе таба алатыныма сенімдімін».
«Өте жақсы, — деді пері, — үйіңе қайт. Сенің алғашқы айтқан үш тілегің орындалатын болады».

Бай адам өз тілегін ойлаумен әлек болғаны сонша, тізгінді мықтап ұстауды есінен шығарып алды. Оның аты ойнақтап, асаулана тепкілей бастады.
«Тыныштал, Бесс», – деді ол.
Бірақ ат одан сайын бағынбай кетті. Ашуға булыққан ол айқайлап жіберді:
«Трр, Бесс! Бұл не қылған дүрбелең? Құлап түсіп, үнсіз әрі саңырау болып қалсаң екен!

Бұл сөздер аузынан шыға сала, астындағы ат құлап түсіп, саңырау әрі мылқау болып қалды да, оның бұйрықтарын ести де, оған жауап бере де алмайтын болды. Ол байқаусызда өзінің бірінші тілегін пайдаланып қойған еді және ол орындалды.
«Жарайды, ең болмағанда менде әлі екі тілек қалды ғой», – деп ойлады ол ішінен.

Ол атты, ер-тоқым мен жүгенді жолда қалдырғанды ұнатпады. Сондықтан ол бар күшін салып атты тартты, содан кейін жүген мен ер-тоқымды арқасына салып, үйіне қарай жаяу жүре бастады. Түскі күн күйдіріп тұрды. Мұндай жүкпен жүру ыстық әрі шаршататын еді. Ол әйелінің үйде жайлы отырып, қандай салқында екені туралы ойлады. Дегенмен, оны перінің соңынан қууға үгіттеген дәл сол болатын.

Ах! Осы ертоқым оның арқасына жабысып қалса екен», – деп күңкілдеді ол, өз сөзінің салдары туралы ойламастан. Ол осылай дей сала, ертоқым оның арқасынан сырғып түсті. Ыстық болғанына қарамастан, ол барынша тез үйіне асықты. Онда ол арқасына ертоқым жабысып қалған, оны алып тастай алмағандықтан жылап отырған әйелін көрді.

Болмашы нәрсеге мұншама уайымдай берме», – деді ол. «Мен бізге әлемдегі барлық байлықты тілеймін, егер ертоқым арқаңда қала берсе, бұл тілек орындалады».
«Ақымағым-ау, – деп айқайлады ол, – егер өмір бойы мына ертоқымды арқамда көтеріп жүрсем, сол байлықтың бәрінен не пайда? Жоқ, жоқ! Сен оны тілеп алдың, енді оның түсіп қалуын тілеуің керек».
Ол мүлдем қаламаса да, ертоқымның оның арқасынан түсуін тілеуіне тура келді. Сол сәтте ол жерге құлап түсті.

Бай адам өзінің барлық үш тілегін тілеп болды. Олар оған тек ашу мен қиындықты, әйелінің ауыр сөздерін және атынан айырылуды ғана әкелді. Ал екінші жағынан, мейірімді әрі қанағатшыл кедей адамның үш тілегі оны өмірінің соңына дейін уайымнан арылтты.